Waarom ik bij de loge ben

Recent verscheen bij Houtekiet een bijzonder interessant boek: Waarom ik bij de loge ben, van VUB-emeritus hoogleraar orthopedagogiek Frank De Fever. Met heel veel belangstelling heb ik deze uitgave met de intrigerende titel gelezen, en vanaf de eerste pagina’s wordt het duidelijk dat de hooggespannen verwachtingen worden ingelost. Niet alleen werpt de auteur een blik in de interne keuken van de vrijmetselarij, maar biedt hij ook een bijzonder persoonlijk document aan, dat klaarblijkelijk zeer veel over de persoonlijkheid van de schrijver zelf zegt. Frank De Fever werd in 1984 ingewijd in een de loge die hij de schuilnaam ‘Ken Uzelf’ meegeeft. Om de discretie te vrijwaren maakt de auteur regelmatig gebruik van pseudoniemen, en dat is tegelijk ook een van de weinige momenten waarop hij niet ten volle in zijn kaarten laat kijken. De Fever werd relatief laat ingewijd; al tijdens zijn studentenjaren op de ULB wist hij eigenlijk al min of meer wat vrijmetselarij voorstelde, maar tot een echte kennismaking kwam het pas jaren later, dank zij collega’s en vrienden die lid waren maar die kennis nooit met De Fever hadden gedeeld, tot het juiste moment zich aanbood. In het boek komt de hele procedure van informatievergaring tot effectieve inwijding uitvoerig aan bod. Dat geldt ook voor het rituaal. Dat kan misschien wat vreemd klinken: in de meeste, zo niet alle boeken over vrijmetselarij wordt het inwijdingsrituaal nogal vaag gehouden onder het motto: ‘wie het niet zelf heeft meegemaakt kan het toch niet vatten’. Op zich is dat een onzinnige redering. Ik zou in geuren en kleuren kunnen vertellen over die fantastische productie van Elektra die ik vorig seizoen in de Muntschouwburg zag, dat mijn mond letterlijk openviel bij het slotbeeld – toen de achterwand van het decor opschoof en Orest, met de dode Elektra op zijn schoot, als een piëta torende boven een berg van lijken. En dat terwijl de donderende akkoorden van het Agamemnon-Leitmotiv door het geweldige Muntorkest in de zaal bulderden. Ik ben er dagen niet goed van geweest. Maar de lezer dezes was er hoogstwaarschijnlijk zelf niet bij dus moet hij mijn getuigenis maar voor waar aannemen. Hetzelfde dus wat inwijdingsrituelen in de vrijmetselarij betreffen: niets houdt je tegen om daar alle mogelijke details publiek over mee te delen – zolang je het zelf niet meemaakte kan je toch niet de ware indruk van het gebeuren vatten. Maar het geeft je wel een zeker beeld. En dat doet De Fever zeer mooi. En het wordt nog beter: de eerste logezitting na zijn inwijding is een anticlimax. Weg mysterie en overweldigende ervaring, weg volk. Ook dat is vrijmetselarij: lang niet iedereen is altijd aanwezig, en het kan vaak om heel technische en administratieve zaken gaan. Uitsluiting van broeders die in het profaan leven een misstap hebben begaan, bijvoorbeeld. Al dan niet toelaten van vrouwen. Nut en onzin van een ‘ladies’ night’. Dat zijn nu precies de redenen waarom jaarlijks meerdere broeders definitief de tempelpoort achter hen dichttrekken. Velen worden misschien ingewijd in de overtuiging dat ze nu eindelijk, via emotionele, spirituele en intellectuele zelfontplooiing aan een betere wereld zullen kunnen bouwen maar uiteindelijk enkel de holle frases van de rituelen zien en tot inzicht komen dat vrijmetselaars ook maar mensen zijn – met alle daarbij gepaard gaande tekortkomingen. De auteur haalt inderdaad een aantal feiten aan die toch wel van bedenkelijke aard zijn: dat hij met twee broeders, tijdens het show-block van zo een ‘ladies’ night’ een cowboy-en-indianen-act uitvoert is daar een voorbeeld van. Of die ene werkstudent die dacht dat hij zonder examen ook wel geslaagd zou zijn omdat professor De Fever immers ook lid was van dezelfde club. En ook de meesterverheffing, met haar verwijzingen naar de dood van Hiram, staan veraf van de werkelijkheid. Dat was ook één van de redenen waaromDe Fever zijn maçonnieke activiteiten min of meer stopzette. Lees verder

Auteur: Jimmy Koppen jimmy.koppen@vub.ac.be

Advertenties

Voor alle duidelijkheid: 16 april 2011 open dag vrijmetselaars Den Haag

Inmiddels staat internet vol met de open dag op 16 april. Maar er zijn nogal wat organisaties die een open dag organiseren, ook op zaterdag 16 april a.s. Maar welbeschouwd is er die dag maar een plek waar je heel veel informatie over vrijmetselarij kunt krijgen, en dat is op de 2e Sweelinckstraat 131 in Den Haag. Van 13.00 uur tot 17.00 uur. Maar dat staat ook op de poster, en staat nog eens heel duidelijk op de website van reguliere vrijmetselaars.  En wat daar niet staat, en daarom doen wij dat hier, is dat er veel loges zijn die misschien niet regulier heten te zijn, maar er die dag wel absoluut bij zijn. Loges van Gemengde Vrijmetselarij (mannen en vrouwen) en naar wij hebben begrepen dat de Loge van Weefsters ook aanwezig gaan zijn. Dus een mooi programma (en zijn lezingen), de kans om eens goed rond te kijken (er valt beslist veel te zien) en heel veel, echt heel veel verschillende loges. En dan vergeten wij  bijna dat de koffie en thee gratis zijn, net zoals de toegang.

Het is officieel: 16 April (en nu de regulieren)

Misschien een beetje flauw begin, want de basis van de aankomende dag ligt bij de reguliere vrijmetselaars in Den Haag maar wij zoeken nu eenmaal graag uw aandacht. Het programma voor de open dag is klaar, en dat staat keurig op de poster hiernaast. En bovendien heeft het portaal waar die loges zich presenteren het programma voorzien van een keurige beschrijving. De details over het programma staan hier. In het kort komt het erop neer dat u vanaf 14.00 uur welkom bent, en dat u verschillende lezingen kunt volgen. Wij kunnen u nu al verklappen dat die lezingen meer dan het bijwonen waard zijn, want er zitten bijzonder goede sprekers onder vrijmetselaren. Maar er is meer. Want als een lezing u te ‘zwaar’ lijkt (wat het allerminst is overigens) dan is er nog steeds voldoende te doen. Wat denkt u bijvoorbeeld van een rondleiding in het logegebouw,  of in ongedwongen sfeer van gedachten wisselen met een vrijmetselaar. Op 16 april 2011, vanaf 14.00 uur kunt u kennis maken met veel loges die allemaal hun eigen manier van werken hebben. In feite uniek, want deze gezamenlijke initiatieven zijn er (te) weinig. Onze redactie hoopt van harte op uw aanwezigheid, wij zijn er in ieder geval zeker!

Nieuw en krachtig: ‘Kiemkracht’ door loge Plato

Kiemkracht!

Het is vandaag 21 maart: tijd voor de eerste maandelijkse Plato-column op deze Haagse Loges-site… Maar wat meer is: het is vandaag officieel de eerste dag van de lente! En wat is dat meteen ook goed te zien, goed te ruiken en goed te voelen: overal staat het nieuwe leven op het punt om uit te barsten met de kracht die zo eigen is aan een nieuw begin. Wat zo lang heeft gesluimerd mag zich eindelijk een weg banen naar buiten, met een niet te stuiten drang om te gaan groeien…

Ook een groep mensen kan een dergelijke nieuwe lente met elkaar doorleven. Soms voelt een groep een sterke innerlijke drang om zich te vernieuwen en om samen een vruchtbare nieuwe voedingsbodem te vormen. Een voedingsbodem die kiemkracht biedt tot het laten ontluiken van nieuwe ideeën, van nieuwe manieren om met elkaar te werken en te vieren.

In Loge Plato maken wij op dit moment zo’n groeifase met elkaar door. We willen naar buiten treden, we willen zaaien en planten en uiteindelijk hopen we met elkaar ook te mogen oogsten. De dichter Leopold drukt dit lentegevoel en deze sterke behoefte aan nieuwe groei prachtig uit in het navolgende gedicht:

“Mij is ’t alsof de takken frissche blaren
hingen in mij en een vlaag westewind
kwam wild door de luidruchtigen gevaren
vrij uit, vrij uit, het ruwe lentekind.

Dit zie ik buiten en ik vind mijn zinnen,
mijn teere zinnen in een zelfde trant
van ongeduld en hunkeren te beginnen
een frank bedrijf, een driftige opstand.

Dat een gelijke zucht in mij gaat spreken
den ingekeerde, is mijn grootst geluk,
dat ook mijn zijn zich spant en uit wil breken
en dat het zwijmt in dit stout oogenblik.”

(J.H. Leopold, in: Verzen, 1897)

 

Uit het gedicht spreekt een zeker ongeduld, een hunkeren en een intrinsieke drang. Wij herkennen dat heel goed. En we begrijpen vooral ook dat er een zekere moed voor nodig is: je moet met elkaar ook echt een nieuw begin durven maken. Het vergt inderdaad soms een “stout oogenblik”… Maar als daardoor dan de kiemkracht wordt aangewakkerd en als we daardoor samen nieuwe dingen zien opkomen, dan werkt dat proces ineens heel aanstekelijk en dan kunnen we met elkaar genieten van de bloei die we om ons heen mogen waarnemen.
Vaak gaat het erom dat je érgens een kiem legt – dat je érgens samen een begin maakt. Onze naamgever Plato (427 v. Chr. – 347 v. Chr.) ging ons daarin al voor, toen hij stelde: “Het begin is het belangrijkste deel van het werk.”
Het is vandaag 21 maart, het begin van de lente en begin van een hele reeks nieuwe mogelijkheden. Aan ons de uitnodiging om samen die nieuwe kansen te grijpen…

Wilt u meer te weten komen over hoe wij binnen Plato vorm geven aan onze nieuwe lente? Wilt u met ons van gedachten wisselen over hoe mensen samen kunnen groeien? Bezoek ons dan tijdens de Open Dag van Vrijmetselaars in Den Haag, op zaterdag 16 april, in het Haagse Logegebouw Wij zullen u heel graag te woord staan. U kunt ook contact met ons opnemen via onze website. Wees welkom!

Auteur: Ingrid ingrid@haagseloges.nl

16 april 2011: ook de NGGV doet mee!

Wij begrijpen zomaar dat niet iedereen deze cryptische tageline snapt. Maar zo hebben wij de nieuwsvergarende lezer dan toch naar dit artikel getrokken. In het vorige bericht zit een storende omissie. En wij hebben besloten om daar even wat langer bij stil te staan. Want hoe – gewaardeerde lezer – mag u vrijmetselarij begrijpen en hoe is zij in Nederland georganiseerd. Over wat vrijmetselarij is, daar is al veel over geschreven. Wij mogen u graag verwijzen naar nuttige bronnen als Wikipedia, zelfs Mat Herben heeft er iets fraais over geschreven en dan is er nog een leerzaam stuk van Willem Meijer dat zeker het lezen waard is. En dan mogen wij niet vergeten dat vrijwel alle loges, zeker in Den Haag daar nog van alles zinnigs over aan toe te voegen hebben. Via onze adreslijst komt u direct op de loge-website en kunt u zelf uw onderzoek doen. Maar wat ontbrak in het vorig bericht over de open dag 16 april a.s.? Dat was dat loges verbonden aan de NGGV ook op de open dag aanwezig zullen zijn. En nu zien wij u denken. Er is vrijmetselarij, er zijn loges en wat doen die organisaties dan? Om dat te begrijpen flitsen wij graag met u terug naar 1717. Toen werd de eerste Grootloge in Engeland (Londen) gesticht. Onder andere (dus niet alleen) door Britse immigranten verspreidt vrijmetselarij zich snel. Rond 1740 bestaan er al loges in Den Haag en Amsterdam (en Gent en Lissabon en Parijs). Om als loge erkend te worden is goedkeuring van Engeland nodig en in de regel komt met met die erkenning wel goed als aan een aantal voorwaarden werd voldaan. Het mag duidelijk zijn dat op een bepaald moment in Nederland een administratie (bestuursorgaan) op gang kwam om enig toezicht op de (Nederlandse) loges te houden. En dat bestuursorgaan bestaat nog steeds en heet: Orde van Vrijmetselaren onder het Grootoosten der Nederlanden. Europa zou Europa niet zijn als er niet ‘in den beginne’ al verschillende denkbeelden werden gevolgd over vrijmetselarij en hoe dat ingevuld zou mogen (soms moeten) worden. Humanisme, deïsme , man of vrouw, allemaal oorzaken dat sommige loges een eigen weg zijn ingeslagen. Als wij de bron van de organisatie van vrijmetselaren (Londen, 1717) als regulier zouden mogen beschouwen (en dat is enigszins discutabel) geldt dat voor alle loges die verbonden zijn aan het Grootoosten der Nederlanden. Een kenmerk daarvan is dat die loges masculien zijn: alleen mannen kunnen toetreden (het is een broederschap). De NGGV de Nederlandse Grootloge der Gemengde Vrijmetselarij en de Internationale Orde der Gemengde Vrijmetselarij ‘Le Droit Humain’ zijn voorbeelden van andere bestuurlijke organen waar loges bij aangesloten kunnen zijn. Een kenmerk van die loges (maar er zijn er veel meer) is dat vrouwen en mannen kunnen toetreden. Deze organisaties zijn (in Nederland) aanzienlijk kleiner. Vanzelfsprekend staan de gemengde loges opgenomen in onze adreslijst, maar wij noemen graag Loge Plato (NGGV), de loges Georges Martin I en Saint Germain (Le Droit Humain).
Bijzonder is dus, dat op 16 april a.s. op de open dag in het Logegebouw aan de 2e Sweelinckstraat 131 in Den Haag is dat u kennis kunt maken het loges uit verschillende stromingen. En als u goed kijkt, en daar gaan wij vanuit, dan kunt u zelf vaststellen dat hoe anders loges ook mogen zijn, er is eenheid in verscheidenheid. En (zo begonnen wij ons vorig artikel), er valt eindelijk echt te kiezen.

Vrijmetselarij: Loge in Brussel (TV rapportage)

Het is niet zo dat vrijmetselaars in Nederland niets te melden hebben. En ook in Den Haag bruist het van de activiteiten. Zo kent Den Haag een nieuw forum voor masculiene (reguliere) vrijmetselaars waar alle 15 loges (verbonden aan het Grootoosten der Nederlanden) aan meewerken. Het mag duidelijk zijn dat wij van harte meewerken aan dit initiatief. Bovendien komt er een Open Dag: de loges in Den Haag openen op 16 april a.s. hun deuren. Meer nieuws krijgt u later op deze website, maar kunt u ook vinden op www.vrijmetselarij.nl of www.vrijmetselarijdenhaag.nl

Terug naar het onderwerp. Want er zijn onderwerpen die misschien niet regionaal of landelijk zijn, maar toch van harte aanbevolen worden om te zien. En dat is deze rapportage van de Vlaamse Publieke Omroep (VTM) over de Grootloge van België. Is er verschil met Nederland? Zeker en vast. De basis van vrijmetselarij is vrijwel overal gelijk, maar ’s lands wijs, ’s lands eer: daarna is het anders. Op dit forum is inmiddels voldoende videomateriaal beschikbaar dus, oordeelt u zelf. Blijft dat de rapportage een mooi beeld geeft van onze broeders in Vlaanderen.

 

Wat is vrijmetselarij?

Het officiële stichtingsjaar van de Vrijmetselarij is 1717, toen vier Londense loges bij elkaar kwamen en de overkoepelende “Grand Lodge” oprichtten. De Vrijmetselarij genoot gedurende de achttiende eeuw een enorm succes, als een reactie tegen het godsdienstige fanatisme. De Vrijmetselarij verenigde iedereen, ongeacht geloofsopvattingen. Ook de gezelligheidsfunctie lijkt een belangrijke verklaring voor het succes. Toch is weinig is bekend over de eerdere oorsprong van de Vrijmetselarij. Recente studies wijzen ernaar dat, terwijl de vorm gebaseerd is op de middeleeuwse ambachtsverenigingen van rondtrekkende bouwlieden, de inhoud bestaat uit diverse geestelijke stromingen en mythes.

De struktuur van de Loge komt uit de oude ambachtsverenigingen. Werklieden hadden van oudsher hun professionele verenigingen. Deze ambachtsverenigingen dienden in de eerste plaats om het beroep tegen buitenstaanders af te schermen. Daarnaast bezaten ze een caritatieve en soms ook een religieuze functie. Om hun beroep te beschermen, ontwikkelden ze herkenningstekens en wachtwoorden. Deze maken een belangrijk deel uit van ons huidige rituele spel. De bron van de inhoud van de Vrijmetselarij is echter veel ouder en sluit aan bij geestelijke stromingen die zich in elke beschaving gemanifesteerd hebben. Een dergelijke stroming waaraan de Vrijmetselarij een groot deel van haar methode ontleent is die van de gnosis, die rond het begin van de jaartelling ontstond in het Midden-Oosten . De gnosis wijst de dogma’s van de kerken af en gaat uit van de innerlijke ervaring: van de kennis van het hart. Het gaat de gnosticus om godskennis en zelfkennis. Gnosis is geen rationele kennis, maar kan gezien worden als een verlichting, een intuïtieve kennis, waardoor de individu en de werkelijkheid die hem omringt doorzichtig worden. Daarnaast maakt de Vrijmetselarij vaak gebruik van allegorieën afkomstig van de alchemie, bijvoorbeeld de vier elementen aarde, water, lucht en vuur, en mythes die terug zijn te traceren tot de oude Egypte.

Symbolen en ritualen
Met symbolen beschrijven we iets wat moeilijk in woorden is te vatten. Een ieder heeft zijn eigen interpretatie van een symbool en zo delen we een gevoel zonder terug te vallen in een discussie over definities. De Vrijmetselarij maakt voornamelijk gebruik van symbolen ontleend aan de bouw. Zo zijn onze meest bekende symbolen de passer en de winkelhaak. De passer symboliseert het geestelijke en de winkelhaak het stoffelijke. Tezamen duiden ze aan dat wij als vrijmetselaar ernaar streven inzicht te krijgen in het gebied tussen het “tastbare” en het “onzegbare”. Een ander element van de bouw die een rol speelt in de Vrijmetselarij is, bij voorbeeld, het bewerken van de ruwe steen, symbool van de individu zelf. De eerste opdracht van de vrijmetselaar is om inzicht te krijgen in zichzelf en aldus “zijn” ruwe steen te bewerken tot een zuiver kubieke steen die gebruikt kan worden bij de bouw van de “Tempel der Mensheid”, wederom een symbolische aanduiding ervan dat de verkregen wijsheid bijdraagt aan een harmonieuze maatschappij. Naast symbolen maakt de Vrijmetselarij gebruik van rituelen. Een ritueel is een allegorisch spel dat ons helpt in ons bewustwordingsproces. Zo wordt bij voorbeeld een nieuw lid aangenomen door middel van een inwijdingsritueel. Er gebeurt daarbij echter niets wat het daglicht niet kan zien: het gaat voornamelijk om het symbolisch meegeven van een aantal levenslessen. Onze rituelen worden opgevoerd in een speciaal ingerichte ruimte van ons gebouw, die we de “tempel” of de “werkplaats” noemen. Voor zo’n gelegenheid kleden we ons feestelijk, traditioneel in rokkostuum maar tegenwoordig is ook een donker kostuum voldoende. We doen dit om tijdens zo’n rituele bijeenkomst ons te verheffen boven wie we in het dagelijkse leven zijn. Onze rituelen zijn omgeven door een waas van geheimzinnigheid. Echter, elke goed voorziene bibliotheek en elke degelijke zoekmachine kunnen elke belangstellende alle mogelijke, juiste en onjuiste informatie verschaffen over de inhoud daarvan. Het ware geheim van de Vrijmetselarij is de persoonlijke beleving, iets wat niet onder woorden kan worden gebracht.

Rerun: het Mysterie van de Vrijmetselarij

Vrijmetselaars kampen met een imagoprobleem. Buitenstaanders hebben er associaties bij van geheime inwijdingen en gewelddadige rituelen. De macht van hun ‘stiekeme’ loges zou zich uit­strekken tot politiek en kerk. Het 250-jarig bestaan van de Orde van Vrijmetselaren onder het Groot Oosten der Nederlanden was voor filmmaker Annemarie van Zweeden en researcher Saskia Hamming reden om in het mysterie van de vrijmetselarij te duiken. De vrijmetselaars zelf wijzen iede­re verwijzing naar occultisme of samenzweringen naar het rijk der fabelen. Hamming: ‘Ook ik begon mijn research met de verwachting dat ik allerlei complotten en duis­tere figuren zou tegenkomen. Naarmate ik me meer in de ritue­len en de symboliek verdiepte, met vrijmetselaars praatte en tempels bezocht, kwam ik tot de conclusie dat er, in ieder geval in Nederland, van duistere praktij­ken geen sprake is.” In tegendeel. Van Zweeden en Hamming ontmoetten vooral aardige, weldenkende, hoog opgeleide mannen, die via de vrijmetselarij hun leven iets extra’s willen geven. Hamming: “Je voelt dat er iets met hen gebeurt op het moment dat ze in besloten kring met elkaar aan de slag gaan. Een deel van de aantrekkingskracht en meerwaarde van de vrijmetse­larij ligt dus wel in de geheimzin­nigheid en de beslotenheid ervan.

In onze gefragmenteerde en oppervlakkige samenleving verlangen steeds meer mensen naar mysterie, spiritualiteit en verbeelding. De vrijmetselarij ziet zichzelf als goed alternatief voor de zoekende mens die zich afvraagt of er meer is tussen hemel en aarde en die op zoek is naar een juiste levenshouding.” Van Zweeden volgt in haar docu­mentaire een aantal broeders: een doorgewinterde vrijmetselaar. de Grootmeester van de Orde tij­dens het feestelijke jubileumjaar en iemand die nog aan het begin van zijn vrijmetselaarscarrière staat. Na het zien van deze unieke documentaire – nooit eerder heeft een filmploeg zo veel van binnenuit mogen filmen – kan de kijker zelf de balans opmaken of de vrijmetselarij een jongensclub is voor ijdeltuiten of een verhe­ven broederschap die onze maat­schappij iets te bieden heeft.

Deze IKON-documentaire over de Vrijmetselarij werd uitgezonden op 13 december 2006. Dat is weliswaar even geleden, maar maakt de inhoud niet minder actueel. De documentaire is in delen op Youtube te zien (hieronder het eerste deel) en bovendien via IKON zelf via deze link. Wat de documentaire voor Den Haag ook aardig maakt is dat de documantairemaakster ook de voorbereiding van een leerlingen inwijding volgt bij onze broeders van L’Union Frederic.

Twee verfrissende inzichten!

Iedereen kent Discovery Channel wel. In Nederland op de kabel, eerst met een kanaal, maar inmiddels (2011) zijn er wel vier kanalen van Discovery te ontvangen. Met een eigen ‘uitzendinggemist’ kun je uren struinen langs leerzame, spannende en opmerkelijke documentaires. Op internet kwam ik twee korte rubrieken van Discovery Channel tegen over vrijmetselarij met Richard Fletcher, (oud) grootsecretaris van Grootloge van New York in de Verenigde Staten van Amerika. Richard is misschien niet heel bekend, maar hij is o.a. (co)auteur van boeken in de populaire reeks ‘For Dummies’ waarvan ‘Freemasons for Dummies’ vrijwel geheel van zijn hand is. De twee korte items van hem in Discovery News wil ik u niet onthouden.

Een nieuw jaar begint!

Een nieuw jaar begint en daarmee wensen wij u alle goeds. Heil, Zegen en Voorspoed is een maçonnieke manier om elkaar het beste te wensen. Wat 2011 gaat brengen ligt in de toekomst besloten. Wij gaan ons best doen om dit blog, deze website steen voor steen verder uit te bouwen. Dat doen wij niet alleen, want steeds meer broeders en belangstellenden vinden hun weg naar deze plek. Met 50 tot 150 bezoekers per dag mogen wij oprecht trots zijn. De basis ligt er, en nu verder. Verder in samenwerking met loges in Den Haag. Met het delen van wetenswaardigheden over vrijmetselarij en vooral over de verschillende loges in onze regio. ‘Eenheid in verscheidenheid’ is misschien wel met meest toepasselijk voor onze regio. En daar is van alles over te vertellen. Bovendien willen wij u de actualiteiten niet onthouden: in onze agenda treft u steeds meer nieuw aan over aansprekende lezingen en openstellingen zodat u – als u dat wenst – eens vrijblijvend kennis kunt maken met een loge bij u in de buurt.